يكي از مداليتهاي پر مصرف براي ايجاد گرماي سطحي به صورت لامپ هاي مادون قرمز استفاده میشود. دستگاهي كه لامپ مادون قرمز روي آن تعبيه مي گردد و در كلينك هاي مورد استفاده قرار مي گيرد را يونيت مادون قرمز مي گويند (چراغ مادون قرمز) نور مرئي شامل الكترومغناطيسي با طول موج بين 400 تا 760 نانومتر است. اين دامنه طول موج به عنوان طيف رنگها نيز شناخته ميشود. پرتوهاي مادون قرمز آندسته از پرتوهاي داراي طول موج بلندتر از نور قرمز قابل مشاهده بوده كه تا منطقه طول موج ميكروويو ادامه دارند.
بنابراين طول موج انها در طيفي از 760 نانومتر تا 1ميلي متر قرار دارد. در تمام مواد، پرتوهاي مادون قرمز توسط ارزش حركت مولكولي ايجاد مي شود. وقتي اتمها بدون شكسته شدن اتصالاتشان به هم نزديك و يا دور شوند، مولكولهاي تشكيل آنها دچار تشكيل شده و پرتوهاي مادون قرمز منتشر مي شود. تمام مولكولهاي موادمختلف در وضعيتي از ارزش و چرخش قرار دارند، كه اين حالت با جذب گرم تغيير مي كند و منجر به انتشارطول موجهاي مادون قرمز مي شود.
نتيجه اين كه جسم گرمي مادون قرمزمنتشرمي كند در واقع هر ماده اي كه داراي حرارتي بالاتر از صفر مطلق باشد، مولد مادون قرمزاست. اگرچه كه پرتوها طيف وسيعي از فركانسهاي مختلف را در بر مي گيرد، اما متناسب با دماي جسم بعضي فركانس ها حداكثر تششع را دارند بنابراين حرارت بيش تر منجر به فركانس بيشتر و طول موج كوتاه تر مي شود.
توليد مادون قرمز
انواع لامپهاي مادون قرمز براي اهداف درماني استفاده مي شود .كه به دو دسته ي مدارهاي پرتوهاي مرئي و پرتوهاي غير مرئي تقسيم ميشوند.
مواد پرتوهاي غير مرئي
در بعضي لامنت حرارتي درون عايق سراميكي قرار گرفته و بنابراين هيچ تشعشع مرئي از آن خارج نمي شود هم چنانكه اين لامپ ها داغ مي شود تمام قسمت هاي آن شامل منعكس كننده، منتشر كننده،صفحه ي توري فلزي جلوي آن، صفحه فلزي پشت آن نيز داغ شده و در نتيجه طيف گسترده از طول موجهاي مادون قرمز از نوع نزديك تا دور شروع به تابش مي كند هنگام روشن كردن اين لامپ ها بايد مدت زماني را براي گرم شدن آن در نظر گرفت بنابراين براي مدارهاي كوچك مدت 5دقيقه و مدارهاي بزرگ مدت 15 دقيقه بايد فرصت داد تا به حداكثر پرتو دهي خود دست يابند.
مدارهاي پرتوهاي مرئي
مدارهاي پرتوهاي مرئي داراي فيلامنت تنگستن در حباب شيشه اي محتوي گاز خنثي با فشار كم مي باشد بخشي از قسمت داخلي لامپ با پوشش نقره اي پوشيده شده كه نوعي منعكس كننده را شكل ميدهد اين لامپها مانند لامپ چراغ الكتريكي كار مي كند. فيلامنت در اثر عبور جريان الكتريكي گرم شده و بنابراين طيف يكنواختي از مادون قرمز و پرتوهاي مرئي ايجاد مي كند. به علت اينكه هيچ اكسيژني در فضاي داخل لامپ وجود ندارد اكسيراسيون صورت نمي گيرد مواد پرتوهاي مرئي را گاهي اوقات مواد حرارتي تشعشي نيز مي نامند كه بيانگر اين نكته است كه گرما هم توسط پرتوهاي مادون قرمز و هم مرئي توليد ميشود.
لامپ هاي كاربردي در فيزيوتراپي به دو صورت كوچكتربا توان هاي روجي 250-500 وات و لامپ هاي بزرگتر داراي توان خروجي 600-500وات مي باشند.
جذب و نفوذ پرتوهاي مادون قرمز و مرئي
بعضي پرتوها هنگام برخورد با سطوح منعكس شده و بعضي ديگرنفوذ مي كنند،برخي پخش شده، دچار شكست مي شوند و در نهايت در بافت پخش ميشوند. مقدار انعكاس پرتو هاي مرئي با توجه به رنگ پوست تغيير مي كند، اما هنگام درمان با مادون قرمز اين تفاوت بسيار جزئي و قابل چشم پوشي است.
نزديك به 95% پرتوها به طور عمود با پوست برخورد كرده و جذب مي شود. در بعضي شرايط مقادير مختصري از پرتوها نه فقط از پوست بلكه از بافتهاي زير جلدي نيز عبور كرده و به بخش هايي از بدن مي رسند. بنابراين اثرجذب انرژی مادون قرمز در بافت موجب افزايش گرما در پوست مي گردد. مقداري از اين گرما به بخش هاي عمقي هدايت شده كه اين به خاطر هم قابليت هدايت گرمايي بافت و هم به خاطر افزايش گردش خون بافت است .
آثار فيزيولوژيكي
اثر روي عروق سطحي :در نتيجه گرمايي ايجاد شده توسط مادون قرمز، عروق سطحي منبسط مي شوند. اين اتساع عروق به خاطر آزاد شدن اتساع دهنده هاي شيميايي عروقي شامل هيستامين و مواد و مواد شبه هيستاميتن و اثر مستقيم انها روي عروق خوني مي باشد .نشان این اتساع قرمز شدن پوست منطقه ي تابش مادون قرمز مي باشد.
تعريق :با گرماي طولاني مدت و يا شديدتر، تعريق شروع مي شود اين عمل مقداري از پرتوهاي مادون قرمز را جذب كرده و با بخار شدن رطوبت، سطح پوست سرد مي شود. اين عمل منجر به بي اثر شدن پرتوها نمي شود زيرا سرد كردن پوست امكان نفوذ پرتوها را افزايش مي دهد.
احساس :تابش مادون قرمز باعث تحريك گيرنده هاي حرارتي در پوست مي شود. بنابراين بيمار از ميزان حرارت آگاه مي شود هم چنين مادون قرمز باعث تحريك اعصاب حسي مي شود كه باعث تسكين درد بيمار مي شود.
افزايش متابوليسم:حرارت در هر منطقه از بدن افزايش يابد موجب افزايش متابوليسم بافت هاي موضعي آن مي گردد.
كاربردهاي درماني
از پرتوهاي مادون قرمز و مرئي رامي توان به صورت درماني در موارد زير به كار برد:
· تسكين درد اسپاسم عضلاني
· بهبود انعطاف پذيري و كاهش سفتي و خشكي بافت نرم
· كاهش شدت برخي اختلالات روحي و خراب بيماران
· بهبود التيام و ترميم سطح
خطرات استفاده از مادون قرمز
سوختگي: خصوصا در افرادي كه اختلال حس يا كاهش هوشياري و يا اختلال ذهني دارند بايستي قبل از استفاده از مادون قرمز از سلامت حسي ناحيه مورد استفاده آگاهي يابيم، تابش مستقيم آن به چشم صدمه مي زند بايستي از تابش مستقيم آن به چشم ها جلوگيري كرد و هم چنين در مواردي وجود تومورهاي سطحي بايستي از استفاده آن پرهيز كرد.
